हर्मुजमा इरान–अमेरिका भिडन्त: युद्धको नयाँ शृङ्खला कि युद्धविरामको अन्त्य? यस्तो छ घटनाको नालीबेली र विश्वव्यापी असर

 

हर्मुजमा इरान–अमेरिका भिडन्त: युद्धको नयाँ शृङ्खला कि युद्धविरामको अन्त्य? यस्तो छ घटनाको नालीबेली र विश्वव्यापी असर

वासिङ्टन/तेहरान, वैशाख २५ (दलन न्यूज) ।

विश्वकै महत्त्वपूर्ण व्यापारिक मार्ग हर्मुज जलसन्धिमा बिहीबार र शुक्रबार भएका शृङ्खलाबद्ध सैन्य मुठभेडले मध्यपूर्वमा जारी तनावलाई चरम सीमामा पुर्‍याएको छ। गत फेब्रुअरी २८ देखि सुरु भएको अमेरिका–इजरायल र इरानबीचको द्वन्द्वमा आएको छोटो विश्राम (युद्धविराम) तोडिने जोखिम बढेपछि विश्वभर त्रास फैलिएको छ।

​के भयो हर्मुजमा? (घटनाको नालीबेली)

• ​आक्रमणको सुरुवात: अमेरिकी केन्द्रीय कमाण्ड (CENTCOM) का अनुसार इरानी सेनाले आफ्ना तीनवटा गाइडेड–मिसाइल डिस्ट्रोयरहरू (USS Truxtun, USS Rafael Peralta र USS Mason) लाई लक्षित गरी मिसाइल र आत्मघाती ड्रोन प्रहार गरेका थिए।
• ​अमेरिकी जवाफ: अमेरिकी नौसेनाले इरानी आक्रमणलाई बीचमै विफल पार्दै इरानी सैन्य अखडा, कमाण्ड सेन्टर र मिसाइल लन्च प्याडहरूमा 'रिटालिएटरी' (जवाफी) हमला गरेको छ।
• ​इरानको दाबी: इरानले भने अमेरिकाले नै पहिले इरानी तेल ट्याङ्करमाथि आक्रमण गरेर युद्धविराम उल्लंघन गरेको र आफूले केवल आत्मरक्षा गरेको दाबी गरेको छ।

​किन महत्त्वपूर्ण छ यो घटना? (किन चिन्ता गरिँदैछ?)

​यो मुठभेड केवल दुई देशको लडाइँ मात्र होइन, यसले विश्व अर्थतन्त्रलाई नै 'कोल्याप्स' पार्ने खतरा बोकेको छ:

​१. तेलको मूल्यमा उछाल:

मुठभेडको खबरसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेल (Brent Crude) को मूल्य प्रति ब्यारेल १०० डलर नाघेको छ। यदि हर्मुज जलसन्धि पूर्ण रूपमा बन्द रहेमा यो मूल्य १६७ देखि २०० डलर सम्म पुग्न सक्ने र विश्वव्यापी आर्थिक मन्दी (Recession) निम्तिने प्रक्षेपण गरिएको छ।

​२. व्यापारिक मार्ग ठप्प:

विश्वको २० प्रतिशत पेट्रोलियम र २७ प्रतिशत तेल यही जलसन्धि हुँदै आपूर्ति हुन्छ। हाल झण्डै १,५०० व्यापारिक जहाज र २०,००० चालक दलका सदस्यहरू खाडी क्षेत्रमा अलपत्र परेका छन्। चीन र भारत जस्ता देशहरू, जसले आफ्नो ऊर्जाको ४० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा यहीँबाट आयात गर्छन्, उनीहरूका लागि यो सङ्कट निकै गम्भीर बनेको छ।

​३. क्षेत्रीय युद्धको खतरा:

यो द्वन्द्वमा अब संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE) पनि तानिएको छ। इरानबाट आएका मिसाइल र ड्रोनहरू इमिरेट्सले आफ्नो आकाशमै नष्ट गरेको पुष्टि गरेको छ, जसले गर्दा पूरै खाडी क्षेत्र युद्धको भुमरीमा फस्ने डर बढेको छ।

​ट्रम्पको विरोधाभासपूर्ण अभिव्यक्ति

​अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले एकातर्फ युद्धविराम अझै कायमै रहेको भन्दै यसलाई 'लभ ट्याप' (सामान्य स्पर्श) को संज्ञा दिनुभएको छ भने अर्कातर्फ इरानले छिटो सम्झौता नगरे अझै 'हिंस्रक' प्रहार गर्ने चेतावनी दिनुभएको छ। उहाँले इरानी नेतृत्वलाई 'पागल' (Lunatics) भन्दै इरानको आणविक कार्यक्रमलाई पूर्ण रूपमा बन्द गराउने अडान दोहोर्‍याउनुभएको छ।

​अब के होला?

​हाल पाकिस्तानको मध्यस्थतामा ३० दिने अस्थायी युद्धविराम र हर्मुज जलसन्धि खोल्ने विषयमा वार्ता भइरहेको छ। तर, इरानले आफ्नो युरेनियम भण्डार अमेरिकालाई बुझाउनुपर्ने र आफ्ना आणविक केन्द्रहरू बन्द गर्नुपर्ने वासिङ्टनको सर्तलाई अस्वीकार गरिरहेको छ।