भारतको चिनी निर्यात प्रतिबन्ध: के अब नेपालीलाई चिनी 'तितो' हुने हो?
भारतको चिनी निर्यात प्रतिबन्ध: नेपाली भान्सा महँगिने संकेत, मूल्य बढ्ने त्रास
भारतको चिनी निर्यात प्रतिबन्ध: नेपाली भान्सा महँगिने संकेत, मूल्य बढ्ने त्रास
काठमाडौँ (दलन न्यूज) । १४ मे, २०२६
विश्वको दोस्रो ठूलो चिनी उत्पादक राष्ट्र भारतले आफ्नो आन्तरिक बजारमा मूल्य नियन्त्रण गर्न चिनी निर्यातमा लगाएको प्रतिबन्धलाई निरन्तरता दिएपछि नेपालमा यसको प्रत्यक्ष असर पर्ने देखिएको छ। नेपाली बजार मुख्यतया भारतीय चिनीमा निर्भर रहेकाले आगामी दिनमा चिनीको मूल्य उल्लेख्य रूपमा बढ्ने प्रक्षेपण गरिएको छ।
१. किन लगायो भारतले प्रतिबन्ध?
भारत सरकारले आफ्नो देशमा चिनीको मौज्दात सुरक्षित राख्न र स्थानीय बजारमा उपभोक्ताका लागि मूल्य सस्तो बनाउन निर्यातमा कडाइ गरेको हो। विशेष गरी उखु उत्पादनमा केही कमी आएको र इथानोल उत्पादनका लागि चिनीको प्रयोग बढेपछि भारतले 'पहिले आफ्नै देश' भन्ने नीति लिएको छ।
२. नेपालमा पर्ने असर: मूल्य वृद्धिको जोखिम
नेपालमा वार्षिक करिब २ लाख ५० हजार मेट्रिक टन चिनीको माग छ, जसमध्ये ठूलो हिस्सा भारतबाट आयात हुन्छ। भारतले निर्यात रोक्दा नेपाली बजारमा निम्न असर देखिन सक्छन्:
- आपूर्तिमा कमी: वैधानिक बाटोबाट चिनी नआउँदा बजारमा अभाव हुन सक्छ।
- मूल्य वृद्धि: माग अनुसार आपूर्ति नहुँदा व्यापारीहरूले मौज्दात राख्ने (Hoarding) र मूल्य बढाउने सम्भावना रहन्छ।
- चाडपर्वमा दबाब: नेपालमा चाडपर्वका बेला चिनीको खपत ह्वात्तै बढ्ने हुनाले सो समयमा उपभोक्ताले चर्को मूल्य तिर्नुपर्ने हुन सक्छ।
३. चोरी पैठारीको चुनौती
भारतले प्रतिबन्ध लगाउँदा खुला सिमानाका कारण अवैध बाटो (तस्करी) बाट चिनी भित्रिने क्रम बढ्छ। यसले गर्दा:
- सरकारले पाउने राजस्व गुम्छ।
- बजारमा चिनी त उपलब्ध हुन्छ, तर कालोबजारीका कारण उपभोक्ताले सरकारी दरभन्दा निकै बढी मूल्य तिर्नुपर्ने हुन्छ।
४. सरकारी पहल र विकल्प
नेपाल सरकारले यस्तो संकट टार्न 'जीटुजी' (G2G) प्रक्रियामार्फत भारतसँग कोटामा चिनी माग गर्दै आएको छ। तर, भारत आफैँ दबाबमा रहेकाले कोटा प्राप्त गर्न कठिन भइरहेको छ। यस्तोमा नेपालले तेस्रो मुलुकबाट चिनी आयात गर्ने विकल्प सोच्न सक्छ, तर ढुवानी खर्चका कारण त्यो झन् महँगो पर्न सक्छ।
५. स्वदेशी उत्पादनको अवस्था
नेपालका चिनी उद्योगहरूले कुल मागको करिब ३० देखि ४० प्रतिशत मात्र धान्न सक्छन्। उखु किसानका समस्या र उद्योगहरूको न्यून क्षमताका कारण नेपाल चिनीमा आत्मनिर्भर हुन सकेको छैन। भारतको यो प्रतिबन्धले नेपाललाई आफ्नै उत्पादन बढाउनुपर्ने पाठ सिकाएको विज्ञहरूको तर्क छ।
No comments:
Post a Comment