आर्थिक युद्धमा इरानको ‘गेम चेन्जर’ रणनीति: सैन्य दबाब असफल भएपछि अमेरिकाद्वारा पुरानै ‘आर्थिक नाकाबन्दी’ को अस्त्र प्रयोग
तेहरान/वासिङ्टन (दलन न्यूज) ।
विश्वको सामरिक राजनीतिमा इरान र अमेरिकाबीचको द्वन्द्वले नयाँ मोड लिएको छ। तेहरानलाई प्रत्यक्ष सैन्य मुठभेडमार्फत झुकाउन असफल भएपछि वासिङ्टनले पुनः आफ्नो पुरानो र क्रुर अस्त्र ‘आर्थिक नाकाबन्दी’ (Economic Blockade) लाई तीव्रता दिएको छ। तर, यस पटक इरानले यस आर्थिक युद्धलाई सामना गर्न ‘गेम चेन्जर’ रणनीतिको विकास गरेको दाबी गरिएको छ।
१. सैन्य शक्तिको असफलता र आर्थिक दबाब
लामो समयदेखि इरानको परमाणु कार्यक्रम र क्षेत्रीय प्रभावलाई रोक्न अमेरिकाले सैन्य धम्की दिँदै आएको थियो। तर, खाडी क्षेत्रको जटिल भौगोलिक अवस्था र इरानको बढ्दो मिसाइल क्षमताका कारण प्रत्यक्ष युद्ध महँगो हुने देखेपछि अमेरिकाले पुनः आर्थिक गला रेट्ने नीति (Coercion) अख्तियार गरेको छ। यस अन्तर्गत इरानको तेल निर्यातमा पूर्ण प्रतिबन्ध र अन्तर्राष्ट्रिय बैंकिङ प्रणालीबाट एक्लो पार्ने प्रयास भइरहेको छ।
२. इरानको ‘गेम चेन्जर’ के हो?
आर्थिक नाकाबन्दीलाई निस्तेज पार्न इरानले तीनवटा मुख्य क्षेत्रमा काम गरिरहेको छ, जसलाई विश्लेषकहरूले ‘गेम चेन्जर’ मानेका छन्:
- पूर्वीय गठबन्धन (चीन र रुससँगको सहकार्य): इरानले डलरको विकल्पमा चिनियाँ युआन र अन्य स्थानीय मुद्रामा व्यापार सुरु गरेको छ। चीनसँगको २५ वर्षे रणनीतिक सम्झौतामार्फत इरानले आफ्नो तेलका लागि सुरक्षित बजार सुनिश्चित गरेको छ।
- आन्तरिक ‘प्रतिरोध अर्थतन्त्र’: बाह्य आयातमा भर पर्नुको सट्टा इरानले घरेलु उत्पादन र प्रविधिमा लगानी बढाएको छ। यसले गर्दा नाकाबन्दीका बाबजुद आधारभूत आवश्यकताका लागि उनीहरू आत्मनिर्भर बन्दै गएका छन्।
- क्षेत्रीय कनेक्टिभिटी: इराक, सिरिया र मध्य एसियाली मुलुकहरूसँगको व्यापारिक मार्ग विस्तार गरेर इरानले अमेरिकी प्रतिबन्धको घेरालाई तोड्ने प्रयास गरिरहेको छ।
३. वासिङ्टनको ‘कोर्सन’ नीति र चुनौती
अमेरिकाले इरानलाई आर्थिक रूपमा टाट पल्टाएर आन्तरिक विद्रोह गराउने लक्ष्य राखेको छ। यद्यपि, विश्व राजनीतिमा बहुध्रुवीय शक्तिको उदय (जस्तै ब्रिक्स - BRICS) ले गर्दा अमेरिकी डलरको एकाधिकार कमजोर हुँदै गएको छ। यसले इरान जस्ता मुलुकहरूलाई अमेरिकी आर्थिक दबाब झेल्न सजिलो बनाइदिएको छ।
४. विश्व अर्थतन्त्रमा प्रभाव
इरान र अमेरिकाको यो आर्थिक युद्धले विश्व बजारमा ऊर्जाको मूल्य र आपूर्ति शृङ्खलामा प्रत्यक्ष असर पारेको छ। विशेष गरी हर्मुज जलसन्धिमा हुने तनावले विश्वको झण्डै २० प्रतिशत तेल आपूर्ति जोखिममा पर्ने गरेको छ, जसले अमेरिकाकै सहयोगी राष्ट्रहरूलाई समेत दबाबमा पारेको छ।
No comments:
Post a Comment