इरान युद्ध र दिल्लीको ब्रिक्स बैठक: के रोक्न सकिएला महाविनाश?
नयाँ दिल्लीमा ब्रिक्स (BRICS) विदेश मन्त्रीहरूको महामन्थन: इरान युद्ध रोक्न भारतको कूटनीतिक सक्रियता, के निस्केला साझा निष्कर्ष?
नयाँ दिल्ली (दलन न्यूज) ।
विश्वका प्रमुख उदीयमान अर्थतन्त्रहरूको समूह ब्रिक्स (BRICS) का विदेश मन्त्रीहरूको दुई दिने शिखर बैठक बिहीबार (मे १४, २०२६) देखि भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीमा सुरु भएको छ। पश्चिम एसियामा जारी इरान–इजरायल–अमेरिका युद्धका कारण उत्पन्न तनावका बीच भइरहेको यो बैठकलाई विश्व राजनीतिमा निकै चासोका साथ हेरिएको छ।
भारतका विदेश मन्त्री डा. एस. जयशङ्करको अध्यक्षतामा भइरहेको यो बैठकले इरान युद्धको भविष्य र विश्वव्यापी इन्धन आपूर्तिको सुरक्षाका विषयमा महत्वपूर्ण दिशा तय गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
१. इरानी विदेश मन्त्रीको सांकेतिक आगमन
इरानका विदेश मन्त्री सयद अब्बास अराग्ची बुधबार नै नयाँ दिल्ली ओर्लिनुभएको छ। रोचक कुरा के छ भने, उहाँ 'मिनाब १६८' नाम दिइएको विमान चढेर भारत आउनुभएको हो। यो नामले सन् १९८८ मा अमेरिकी आक्रमणमा मारिएका १६८ इरानी स्कुले बालिकाहरूको सम्झना गराउँछ, जसलाई इरानले अहिलेको युद्धमा अमेरिका र इजरायल विरुद्ध 'प्रतीकात्मक सन्देश' का रूपमा प्रयोग गरेको छ।
२. ब्रिक्स बैठक किन महत्वपूर्ण छ?
इरान युद्धका सन्दर्भमा यो बैठकका चार मुख्य आयामहरू रहेका छन्:
- साझा धारणाको खोजी: इरानले ब्रिक्सका सदस्य राष्ट्रहरू (विशेष गरी भारत, रुस र चीन) लाई अमेरिका र इजरायली सैन्य कारबाही विरुद्ध साझा र कडा वक्तव्य जारी गर्न दबाब दिइरहेको छ।
- ब्रिक्सभित्रैको विभाजन: ब्रिक्समा अहिले इरान मात्र होइन, साउदी अरब र संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE) पनि सदस्य छन्। इरान र UAE बीचको क्षेत्रीय प्रतिस्पर्धाले गर्दा युद्धका विषयमा साझा 'ज्वाइन्ट डिक्लरेसन' निकाल्न भारतलाई कठीन भइरहेको छ।
- इन्धन सुरक्षा र होर्मुज जलसन्धि: इरानले होर्मुज जलसन्धिमा लगाएको प्रतिबन्ध र अमेरिकी नाकाबन्दीका कारण भारतलगायतका देशमा भइरहेको एलपी ग्यास (LPG) र तेलको आपूर्ति अवरोध हटाउन यो बैठकमा गम्भीर छलफल हुनेछ।
- चीन र रुसको भूमिका: रुसी विदेश मन्त्री सर्गेई लाभरोभ दिल्लीमा उपस्थित हुनुहुन्छ, तर चिनियाँ विदेश मन्त्री वाङ यी भने राष्ट्रपति ट्रम्पको बेइजिङ भ्रमणका कारण आउनुभएको छैन। यसले गर्दा रुस र भारतको भूमिका अझ निर्णायक बनेको छ।
३. भारतको 'स्वतंत्र' कूटनीति
भारतले यो बैठकमा कुनै एक पक्षको पक्षधरता लिनुको सट्टा 'स्वतंत्र कूटनीतिक' भूमिका खेल्ने प्रयास गरिरहेको छ। प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले ब्रिक्स मन्त्रीहरूलाई भेटेर युद्धविराम र मानवीय सहायताका लागि सामूहिक दबाब दिन आग्रह गर्ने कार्यक्रम छ। भारतले इरान र इजरायल दुवैसँग सन्तुलित सम्बन्ध राखेकाले मध्यस्थताको सम्भावना अझै जीवित छ।
४. ब्रिक्स@२० र विश्व शासनमा सुधार
युद्ध बाहेक, यो बैठकले ब्रिक्स स्थापनाको २० वर्ष पुगेको अवसरमा 'ब्रिक्स@२०' थिममा आधारित रहेर डलरको विकल्प (De-dollarization), स्थानीय मुद्रामा व्यापार र विश्व बैंक जस्ता संस्थाहरूमा सुधारको एजेन्डामा पनि छलफल गर्नेछ।
No comments:
Post a Comment