अमेरिका-इरान ऐतिहासिक सम्झौता: स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः खुल्ने, राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पद्वारा ठूलो घोषणा

 

मध्यपूर्वमा युद्धको संकट टर्यो: अमेरिका र इरानबीच 'शान्ति सम्झौता' लगभग तय, स्ट्रेट अफ होर्मुज खुल्ने ट्रम्पको घोषणा

​

Dalan News Bureau जेठ १० गते ।

विश्व अर्थतन्त्र र भूराजनीतिक क्षेत्रका लागि आज एउटा निकै ठूलो र राहतपूर्ण समाचार बाहिर आएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको शान्ति सम्झौता (Peace Deal) लगभग अन्तिम चरणमा पुगेको र यो ऐतिहासिक डीललगत्तै रणनीतिक रूपमा विश्वकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण जलमार्ग 'स्ट्रेट अफ होर्मुज' (Strait of Hormuz) फेरि पूर्ण रूपमा खोलिने घोषणा गर्नुभएको छ।

​केही दिन अघिसम्म मात्रै वार्ता असफल भए इरानमाथि सैन्य आक्रमण (Strike) गर्ने तयारी गरिरहेको अमेरिका र रक्षात्मक अवस्थामा पुगेको इरानबीच अचानक भएको यो नाटकीय सहमतिले विश्व बजारलाई चकित बनाइदिएको छ।

​कतार र पाकिस्तानको कूटनीति सफल, ट्रम्पको 'आर्ट अफ द डिल'

​अमेरिका र इरानबीचको परमाणु विवाद र सैन्य तनावका कारण केही समयदेखि विश्वभर इन्धनको आपूर्ति (Oil Supply) ठप्प हुने र तेस्रो विश्वयुद्ध नै भड्किने खतरा बढेको थियो। दुई देशबीच सिधा संवाद हुन नसकिरहेका बेला मित्रराष्ट्रहरू कतार र पाकिस्तानले पर्दापछाडि रहेर निरन्तर मध्यस्थता (Mediation) गरिरहेका थिए।

​वार्ताहरूमा निकै कम प्रगति भइरहेको भन्दै ट्रम्पले कडा चेतावनी दिएपछि इरान लचिलो बन्न बाध्य भएको र कतार-पाकिस्तानको कूटनीतिक कसरत अन्ततः सफल भएको राजनीतिक विश्लेषकहरूको ठहर छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्नो परिचित आक्रामक शैली (पहिले दबाब दिने र पछि सम्झौता गर्ने) मार्फत इरानलाई शान्ति सम्झौताको टेबुलमा ल्याउन सफलता प्राप्त गर्नुभएको छ।

​किन महत्त्वपूर्ण छ स्ट्रेट अफ होर्मुज?

​ओमान र इरानको बीचमा रहेको 'स्ट्रेट अफ होर्मुज' विश्वकै सबैभन्दा संवेदनशील र महत्त्वपूर्ण समुद्री जलमार्ग हो। संसारभर निर्यात हुने कुल कच्चा तेल (Crude Oil) को झन्डै २० प्रतिशत (पाँच भागको एक भाग) तेल यही साँघुरो जलमार्ग हुँदै खाडी मुलुकहरूबाट बाहिरी दुनियाँमा जाने गर्छ।

​तनावका कारण यो मार्ग बन्द हुँदा वा इरानले अवरोध सिर्जना गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य आकाशिने गर्छ। ट्रम्पको यो पछिल्लो घोषणासँगै स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः खुल्ने भएपछि विश्वभर तेलको मूल्य स्थिर हुने र मुद्रास्फीति (महँगी) कम हुन मद्दत पुग्ने भन्दै विश्व बजार र बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूले ठूलो राहत महसुस गरेका छन्।

​

• ​ट्रम्पको ठूलो घोषणा: अमेरिका र इरानबीचको ऐतिहासिक शान्ति सम्झौता लगभग अन्तिम चरणमा पुगेको राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पद्वारा पुष्टि।
• ​रणनीतिक जलमार्ग खुल्ने: सम्झौतापछि विश्वकै सबैभन्दा ठूलो तेल आपूर्ति मार्ग 'स्ट्रेट अफ होर्मुज' फेरि खुला हुने।
• ​मध्यस्थताको जित: दुवै देशलाई युद्धबाट जोगाएर वार्ता सफल बनाउन कतार र पाकिस्तानले खेलेको भूमिका फलदायी साबित।
• ​विश्व बजारलाई राहत: तेल आपूर्ति सहज हुने भएपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य घट्ने र महँगी नियन्त्रण हुने अपेक्षा।

धम्की र सैन्य आक्रमणको आशंकाका बीच डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग शान्ति सम्झौताको घोषणा गर्नुलाई कूटनीतिक क्षेत्रमा ठूलो रणनीतिक जित मानिएको छ। यस सम्झौताले ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा मध्यपूर्वमा शान्ति स्थापना गर्ने नीतिलाई ठूलो बल दिएको छ। यदि यो सम्झौता पूर्ण रूपमा लागू भएर स्ट्रेट अफ होर्मुज सुरक्षित रूपमा सञ्चालनमा आएमा यसले विश्व अर्थतन्त्रलाई नयाँ गति दिने निश्चित छ।