हान्टाभाइरस फ्याक्ट–चेक: हावाबाट सर्ने र ५०% सम्म मृत्युदर भएको 'हान्टाभाइरस' के अर्को कोरोना बन्ला?

 

स्वास्थ्य विज्ञहरूको विश्लेषण: हावाबाट सर्न सक्ने 'हान्टाभाइरस' को मृत्युदर उच्च, तर कोरोना जस्तो महामारी बन्ने खतरा भने न्यून

हान्टाभाइरस फ्याक्ट–चेक: हावाबाट सर्ने र ५०% सम्म मृत्युदर भएको 'हान्टाभाइरस' के अर्को कोरोना बन्ला?

काठमाडौँ ।

एन्टार्कटिक क्रुज जहाजबाट सुरु भएको 'हान्टाभाइरस' (Hantavirus) को आउटब्रेकले विश्व स्वास्थ्य जगतलाई पुनः तरंगित बनाएको छ। हालै गरिएका विभिन्न वैज्ञानिक अनुसन्धान र स्वास्थ्य निकायहरूका रिपोर्ट अनुसार यो दुर्लभ भाइरस हावाको माध्यमबाट (Aerosolized particles) मानिसको फोक्सोसम्म पुग्न सक्ने र यसको मृत्युदर (Fatality Rate) निकै उच्च रहेको देखिएको छ। यद्यपि, विज्ञहरूले यो भाइरसलाई कोभिड–१९ (Covid-19) को तुलनामा नियन्त्रण गर्न निकै सजिलो रहेको भन्दै आम सर्वसाधारणलाई नआत्तिन अपिल गरेका छन्।

​विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (WHO) र वरिष्ठ सरुवा रोग विशेषज्ञहरूका अनुसार हान्टाभाइरस मुख्यतः दुई प्रकृतिका हुन्छन् र यसको फैलावट कोभिडको भन्दा पूर्णतः भिन्न छ।

​१. हावाबाट कसरी सर्छ यो भाइरस?

पल्मोनोलोजिस्ट (फोक्सो रोग विशेषज्ञ) हरूका अनुसार यो भाइरस मुसाको दिसा-पिसाब वा र्‍याल सुकेपछि धूलोका कणहरूसँगै हावामा तैरिने गर्छ। जब मानिसले पुराना गोदाम, बेसमेन्ट, भान्छाका कुना वा ओसिलो कोठाहरू सफा गर्दा झाडु वा भ्याकुम क्लिनर प्रयोग गर्छन्, तब ती सूक्ष्म भाइरसका कणहरू हावामा उड्छन्। गहिरो सास फेर्दा ती कणहरू सिधै मानिसको श्वासप्रश्वास प्रणाली र फोक्सोमा पुग्छन्। यसलाई 'एयरबोर्न एरोसोल' प्रसारण भनिन्छ।

​२. मृत्युदर अत्यधिक उच्च:

हान्टाभाइरसका कारण देखिने 'हान्टाभाइरस पल्मोनरी सिन्ड्रोम' (HPS) अत्यन्तै घातक मानिन्छ। यसले फोक्सोका साना रक्तनलीहरूलाई क्षति पुर्‍याएर फोक्सोभित्रै पानी भर्ने (Pulmonary Edema) काम गर्छ, जसका कारण बिरामीले केही घण्टामै सास फेर्न छाड्छन्। अनुसन्धानहरूका अनुसार यो संक्रमण भएका ३५ देखि ५० प्रतिशतसम्म बिरामीहरूको मृत्यु हुने गरेको छ, जुन कोभिड–१९ को मृत्युदर (१–२ प्रतिशत) भन्दा कयौँ गुणा बढी हो।

​तर, कोभिड भन्दा नियन्त्रण गर्न किन सजिलो छ?

उच्च मृत्युदर र हावाबाट सर्ने भए पनि यो भाइरस कोभिड जस्तो तीव्र गतिमा संसारभर फैलिने प्रकृतिको छैन। यसका मुख्य कारणहरू:

• ​मानिसबाट मानिसमा सर्ने क्षमता कमजोर: कोभिड-१९ एक व्यक्तिले खोक्दा वा बोल्दा हावाको माध्यमबाट सजिलै अर्कोमा सथ्र्यो। तर, हान्टाभाइरस मुसाबाट मात्रै मानिसमा सर्छ। अहिले क्रुज जहाजमा देखिएको दक्षिण अमेरिकी 'एन्डिज स्ट्रेन' (Andes Strain) मात्रै यस्तो दुर्लभ प्रजाति हो जुन मानिसबाट मानिसमा सर्न सक्छ। तर, त्यसका लागि पनि लामो समयसम्म एउटै कोठामा बस्ने वा अत्यधिक नजिकको सम्पर्क (Close and Prolonged Contact) हुनुपर्छ।

• ​समुदायमा फैलिन गाह्रो: यो भाइरस बोक्ने विशेष प्रजातिका मुसाहरू विश्वका सबै क्षेत्रमा पाइँदैनन्। त्यसैले एउटा निश्चित घेराभन्दा बाहिर यसको 'चेन ब्रेक' गर्न र कन्ट्याक्ट ट्रेसिङमार्फत यसलाई आइसोलेट गर्न निकै सजिलो हुन्छ।

​विशेषज्ञको सुझाव:

चिकित्सकहरूका अनुसार पुराना र प्रयोगविहीन कोठाहरू सफा गर्दा मास्क र पञ्जा अनिवार्य लगाउनुपर्छ। कोठा सफा गर्नुअघि झ्यालढोका खोलेर कम्तीमा ३० मिनेट हावा ओहोरदोहोर हुन दिनु र धूलो उड्ने गरी झाडु लगाउनुको साटो स्यानिटाइजर वा ब्लिच छर्केर पुछ्नु नै यसबाट बच्ने उत्तम उपाय हो।