Dalan News Bureau
विश्वकै सबैभन्दा संवेदनशील र रणनीतिक जलमार्गका रूपमा रहेको हर्मुज जलडमरूमध्ये (Strait of Hormuz) इरानले पूर्ण रूपमा बन्द गरेको घोषणा गरेको छ। अमेरिकी सेनाले इरानका विभिन्न सैन्य ठेगानाहरूमा शक्तिशाली हवाई आक्रमण गरेपछि आक्रोशित बनेको इरानी इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (IRGC) ले यो कदम चालेको हो। इरानले हर्मुज जलमार्गबाट अब कुनै पनि प्रकारका व्यापारिक जहाज वा तेल ट्याङ्करहरूलाई आवतजावत गर्न नदिने र जबरजस्ती गरेमा सिधै आक्रमण गर्ने चेतावनी दिएको छ।
तर, यो घोषणासँगै अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा एउटा पेचिलो प्रश्न उठेको छ– के हर्मुज जलमार्ग पहिले नै बन्द थिएन र? वास्तवमा, सन् २०२६ को फेब्रुअरी २८ देखि नै अमेरिका र इजरायलसँगको युद्धका कारण यो जलमार्ग 'अघोषित रूपमा' ठप्प जस्तै थियो। विगत केही महिनादेखि आंशिक रूपमा मात्र सञ्चालित यो मार्गलाई अहिले इरानले 'आधिकारिक र पूर्ण' रूपमा बन्द गरेर जलमार्गको सुरक्षा चुनौतीलाई चरम बिन्दुमा पुर्याएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको निर्देशनमा अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्ड (CENTCOM) ले जुन १० को राति (नेपाली समय अनुसार जुन ११ मा) दक्षिण इरानको बन्दर अब्बास, क्युशम टापु, सिरीक र मिनाब क्षेत्रमा रहेका इरानी हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली र राडार केन्द्रहरूमा भारी बमबारी गर्यो। यसको बदलास्वरूप इरानी सेना (IRGC) ले कुवेत, बहराइन र जोर्डनमा रहेका अमेरिकी सैन्य अखडाहरूमा १८ वटा क्षेप्यास्त्र र ड्रोन प्रहार गर्यो। लगत्तै इरानले हर्मुज जलमार्ग (Strait of Hormuz) "पूर्ण रूपमा बन्द" भएको घोषणा गर्दै अवैध रूपमा मार्ग पार गर्न खोज्ने दुईवटा व्यापारिक जहाजमाथि जलसेनाले आक्रमण गरिसकेको दाबी गरेको छ।
सन् २०२६ को फेब्रुअरीमा अमेरिका–इजरायल र इरानबीच पूर्ण रूपमा हवाई युद्ध सुरु भएको थियो। सोही क्रममा इरानका सर्वोच्च नेता अली खामेनीको हत्या भएपछि इरानले मार्च ४ मा पहिलोपटक हर्मुज जलमार्ग बन्द गर्ने धम्की दिएको थियो। अप्रिल महिनामा दुवै पक्षबीच एक कमजोर युद्धविराम (Ceasefire) सम्झौता भएको थियो, जसका कारण अवस्था केही शान्त देखिएको थियो। तर, हालै अमेरिकी सेनाको हेलिकप्टर दुर्घटना भएको र त्यसमा इरानको हात रहेको आरोप ट्रम्प प्रशासनले लगाएपछि युद्धविराम भङ्ग भई तनाव फेरि उत्कर्षमा पुगेको हो।
- अर्थतन्त्रमा प्रभाव: हर्मुज जलमार्गबाट विश्वको कुल खपतको करिब २० प्रतिशत (एक तिहाइ समुद्री तेल) ओसारपसार हुन्छ। इरानको यो घोषणासँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेल (Crude Oil) को मूल्य प्रतिब्यारेल २ डलरभन्दा बढीले बढिसकेको छ। यदि यो बन्द लम्बिएमा सन् १९७० को दशकयताकै सबैभन्दा ठूलो ऊर्जा संकट निम्तिने जोखिम छ।
- जनता र सुरक्षामा प्रभाव: तनावका कारण कुवेतले आफ्नो हवाई क्षेत्र (Airspace) अस्थायी रूपमा बन्द गरी उडानहरू डाइभर्ट गरेको छ भने बहराइन र जोर्डनमा मिसाइलका छर्राहरू नागरिक बस्तीमा खस्दा केही सर्वसाधारण घाइते भएका छन्।
- राजनीति र भू-राजनीति: मध्यपूर्व (West Asia) मा क्षेत्रीय युद्धको खतरा बढेको छ। साउदी अरब, यूएई र ओमान जस्ता खाडी मुलुकहरू आफ्नो तेल निर्यात ठप्प हुने डरले गम्भीर संकटमा परेका छन्।
इरानले हर्मुज जलमार्ग पूर्ण बन्द भएको दाबी गरिरहँदा अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय (पेन्टागन) र सेन्ट्रल कमाण्डले भने सो मार्ग अझै पनि खुला रहेको र व्यापारिक जहाजहरू चलिरहेको दाबी गरेका छन्। अमेरिकी रक्षा मन्त्री पिट हेगसेथले "इरानले वार्ताको सट्टा बम रोजेको" भन्दै थप कठोर सैन्य कारबाही गर्ने चेतावनी दिएका छन्। संयुक्त राष्ट्र संघ र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले सेफार्ड्स (नाविकहरू) को सुरक्षा र विश्व अर्थव्यवस्था जोगाउन तत्काल संयमता अपनाउन आग्रह गरे पनि मध्यपूर्वको यो युद्ध तत्काल रोकिने सम्भावना न्यून देखिन्छ।
No comments:
Post a Comment