प्यालेस्टिनी विस्थापनको गाथा: अमेरिकाले 'नक्बा' लाई मान्यता देला? परिवर्तन हुँदै वासिङ्टनको कूटनीतिक दृष्टिकोण

 इजरायल–प्यालेस्टाइन द्वन्द्व र ७८ वर्ष पुरानो इतिहास: 'नक्बा' लाई स्वीकार गर्न अमेरिकी संसद्‍मा प्रस्ताव

ऐतिहासिक तथ्यको खोजी: अमेरिकाभित्रै 'नक्बा' लाई औपचारिक मान्यता दिन दबाब, ह्वाइट हाउसमा नयाँ बहस

वासिङ्टन डीसी ।

इजरायल र प्यालेस्टाइनबीचको दशकौँ लामो द्वन्द्वले नयाँ मोड लिइरहँदा, संयुक्त राज्य अमेरिकाभित्र एउटा ऐतिहासिक 'लेखाजोखा' (Reckoning) को माग चर्किएको छ। प्यालेस्टिनीहरूको सामूहिक विस्थापनको घटना, जसलाई 'नक्बा' (Nakba) भनिन्छ, त्यसलाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिन अमेरिकी राजनीतिज्ञ, अधिकारकर्मी र बौद्धिक वर्गले ह्वाइट हाउसमाथि दबाब बढाएका छन्।

​अरबी भाषामा 'नक्बा' को अर्थ 'विपत्ति' (Catastrophe) हो। सन् १९४८ मा इजरायल राज्यको स्थापनाका क्रममा करिब ७ लाख भन्दा बढी प्यालेस्टिनीहरूले आफ्नो घर र भूमि छोड्न बाध्य भएका थिए। उक्त ऐतिहासिक घटनाको ७८ वर्ष बितिसक्दा पनि प्यालेस्टिनी शरणार्थीहरूको मुद्दा अझै समाधान हुन सकेको छैन।

​अमेरिकी संसद्‍मा उठ्यो विषय:

अमेरिकी प्रतिनिधिसभाका केही प्रभावशाली सदस्यहरूले 'नक्बा' लाई आधिकारिक रूपमा स्वीकार गर्ने सम्बन्धी एक प्रस्ताव (Resolution) पेस गरेका छन्। उक्त प्रस्तावको उद्देश्य सन् १९४८ को विस्थापनलाई केवल एउटा युद्धको नतिजा मात्र नभई 'जातीय विस्थापन' को रूपमा मान्यता दिनु हो।

​प्रस्तावमा भनिएको छ, "जबसम्म अमेरिकाले प्यालेस्टिनी जनताको यो ऐतिहासिक पीडा र अन्यायलाई स्वीकार गर्दैन, तबसम्म मध्यपूर्वमा दिगो शान्ति सम्भव छैन।"

​दबाबका मुख्य कारणहरू:

१. मानवीय पक्ष: गाजामा जारी वर्तमान युद्धका कारण लाखौँ प्यालेस्टिनीहरू पुनः विस्थापित हुनुपरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले यसलाई 'दोस्रो नक्बा' को संज्ञा दिएका छन्। यसले पुरानो घाउलाई फेरि बल्झाइदिएको छ।

२. परिवर्तित जनमत: अमेरिकाका युवा पुस्ता र विशेष गरी विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरूमा प्यालेस्टाइनप्रति बढ्दो सहानुभूतिले जो बाइडन र डोनल्ड ट्रम्प दुवैका प्रशासनलाई ऐतिहासिक तथ्यहरूबारे सोच्न बाध्य बनाएको छ।

३. इजरायलसँगको सम्बन्ध: इजरायलले सधैँ 'नक्बा' शब्दलाई अस्वीकार गर्दै आएको छ र यसलाई आफ्नो अस्तित्वमाथिको प्रहार मान्ने गरेको छ। अमेरिकाले यसलाई मान्यता दिनुको अर्थ इजरायलसँगको परम्परागत सम्बन्धमा ठुलो कूटनीतिक परिवर्तन हुनु हो।

​चुनौती र भविष्य:

यद्यपि, यो मुद्दा अमेरिकी राजनीतिमा अझै पनि अत्यन्तै संवेदनशील छ। कतिपय रिपब्लिकन र कट्टरपन्थी डेमोक्र्याटहरूले यसलाई 'इजरायल विरोधी' कदमको रूपमा व्याख्या गरेका छन्। तर, 'नक्बा' लाई ऐतिहासिक रूपमा स्वीकार नगरेसम्म इजरायल-प्यालेस्टाइन संकटको दीर्घकालीन राजनीतिक समाधान (Two-State Solution) कठिन हुने विश्लेषण अधिकारकर्मीहरूको छ।