सगरमाथामा महाशक्ति राष्ट्रको 'ड्रोन युद्ध': प्रविधिको होड कि जासुसीको दाउ?
सगरमाथामा अमेरिका–चीन 'ड्रोन युद्ध': प्रविधिको होडबाजीले नेपाल कूटनीतिक चेपुवामा
सगरमाथामा अमेरिका–चीन 'ड्रोन युद्ध': प्रविधिको होडबाजीले नेपाल कूटनीतिक चेपुवामा
काठमाडौँ (दलन न्यूज) । १४ मे, २०२६
विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा अब केवल आरोहणको थलो मात्र रहेन, यो विश्वका दुई महाशक्ति राष्ट्र अमेरिका र चीनबीचको 'प्रविधि युद्ध' (Tech War) को नयाँ रणभूमि बनेको छ। सगरमाथा क्षेत्रमा सामान ढुवानी र उद्धारका लागि प्रयोग भइरहेका अत्याधुनिक ड्रोनहरूलाई लिएर सुरु भएको विवादले नेपाल सरकारलाई गम्भीर कूटनीतिक संकटमा पारेको छ।
१. 'ड्रोन युद्ध' को सुरुवात
चीनको प्रविधि कम्पनी DJI ले सगरमाथाको ६ हजार मिटरभन्दा माथिको उचाइमा 'फ्लाइकार्ट ३०' (FlyCart 30) मार्फत सफल परीक्षण उडान गरेपछि यो विवाद सुरु भएको हो। चीनले यसलाई "पर्वतारोहणको इतिहासमा नयाँ क्रान्ति" भनेको छ। तर, यसको प्रतिवादमा अमेरिकाले चिनियाँ ड्रोनको सुरक्षा र डाटा संकलन (Data Privacy) लाई लिएर गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
२. अमेरिकाको 'सुरक्षा' चासो
अमेरिकी विदेश मन्त्रालय र सुरक्षा निकायहरूले चिनियाँ ड्रोनले सगरमाथाको रणनीतिक उचाइबाट संकलन गर्ने 'म्यापिङ' र तथ्याङ्कहरू सैन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग हुन सक्ने भन्दै नेपाललाई सचेत गराएका छन्। ट्रम्प प्रशासनले आफ्ना साझेदार राष्ट्रहरूलाई चिनियाँ 'सफ्टवेयर' र 'हार्डवेयर' प्रयोग नगर्न दबाब दिइरहेको सन्दर्भमा सगरमाथामा चिनियाँ प्रविधिको वर्चस्वलाई वासिङ्टनले 'खतरा' को रूपमा हेरेको छ।
३. नेपाललाई 'दोहोरो दबाब'
नेपाल सरकार अहिले 'अप्ठ्यारो' स्थितिमा छ:
- चीनको प्रस्ताव: चीनले सगरमाथामा फोहोर व्यवस्थापन र अक्सिजन सिलिन्डर ढुवानीका लागि निःशुल्क ड्रोन सेवा र प्रविधि हस्तान्तरणको प्रस्ताव गरेको छ।
- अमेरिकाको चेतावनी: अमेरिकाले भने चिनियाँ ड्रोनको साटो पश्चिमा प्रविधि प्रयोग गर्न र सुरक्षा 'प्रोटोकल' कडा बनाउन दबाब दिइरहेको छ।
४. नागरिक उड्डयन प्राधिकरणको अन्योल
नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण (CAAN) ले सगरमाथा क्षेत्रमा ड्रोन प्रयोगका लागि कडा नियमन गर्ने प्रयास गरे पनि प्रभावकारी हुन सकेको छैन। चिनियाँ टोलीले स्थानीय व्यवसायीहरूसँग मिलेर ड्रोन उडान गरिरहँदा अमेरिकी पक्षले यसको 'डिजिटल फुटप्रिन्ट' माथि शंका गरिरहेको छ।
५. पर्वतारोहण क्षेत्रमा प्रभाव
ड्रोनले शेर्पाहरूको जोखिम कम गर्ने र सामान ढुवानी सस्तो बनाउने भए पनि यसले ल्याएको 'भू–राजनीतिक रङ्ग' ले आरोहीहरूलाई समेत चिन्तित तुल्याएको छ। "हामीलाई प्रविधि चाहिएको हो, तर यो प्रविधिले हाम्रो राष्ट्रिय सुरक्षा र मित्रराष्ट्रहरूसँगको सम्बन्धमा असर पर्नु हुँदैन," पर्यटन मन्त्रालयका एक अधिकारीले भने।
निष्कर्ष: कूटनीतिक सन्तुलनको चुनौती
सगरमाथाको 'सेतो हिउँ' मा सुरु भएको यो 'ड्रोन युद्ध' ले नेपालको असंलग्न परराष्ट्र नीतिको कडा परीक्षा लिइरहेको छ। एकातिर प्रविधिको फाइदा र छिमेकीको साथ छ भने अर्कोतिर शक्तिशाली मित्रराष्ट्रको सुरक्षा चासो। नेपालले यी दुई बीच सन्तुलन मिलाउन नसके सगरमाथा क्षेत्र अन्तर्राष्ट्रिय जासुसी र विवादको केन्द्र बन्ने खतरा बढेको छ।
No comments:
Post a Comment