​वार्ता भाँडिए अमेरिकाले 'अर्को बाटो' रोज्ने ट्रम्पको चेतावनी: इरान सम्झौतामा ह्वाइट हाउसको कडा रणनीति

 

इरानसँगको शान्ति सम्झौता 'अन्तिम परीक्षा' मा: सम्झौता नभए सैन्य विकल्प र नाकाबन्दीलाई थप कडा बनाउने ट्रम्पको नयाँ धम्की

​

Dalan News Bureau जेठ ११ गते ।

अमेरिका र इरानबीच विगत केही सातादेखि जारी युद्ध रोक्न र ऐतिहासिक शान्ति सम्झौता (Peace Deal) गर्न कूटनीतिक कसरत तीव्र पारिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको सम्झौताको मस्यौदा "महान् वार्ता" (Largely Negotiated) को चरणमा पुगेको बताए पनि ह्वाइट हाउसले इरानलाई कडा चेतावनी दिएको छ। अमेरिकी प्रशासनले स्पष्ट शब्दमा भनेको छ— “यदि इरानले हाम्रा सर्तहरू मानेन र सम्झौता भाँडियो भने, अमेरिका चुप लागेर बस्ने छैन र आफ्नो लागि 'दूस्रो बाटो' (Alternative Path/Plan B) अपनाउन बाध्य हुनेछ।”

​राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल 'ट्रुथ सोसल' (Truth Social) मार्फत सम्झौता गर्न हतार नगर्न (Not to rush) आफ्ना वार्ताकारहरूलाई निर्देशन दिँदै दुवै पक्षले समय लिएर सही निर्णय गर्नुपर्ने धारणा राख्नुभएको छ।

​के हो अमेरिकाको 'दूस्रो बाटो' (Plan B)?

​यदि आगामी केही दिनभित्र इरानसँगको प्रारम्भिक समझदारी पत्र (MoU) मा हस्ताक्षर हुन सकेन भने अमेरिकाले चाल्ने भनिएको 'दूस्रो बाटो' मा मुख्य गरी दुईवटा रणनीतिक कदमहरू समावेश छन्:

​१. पूर्ण सैन्य कारबाही (Resuming Kinetic Attacks): अमेरिका र इजरायलले यसअघि इरानमाथि गरेका सैन्य स्ट्राइकहरूलाई पुनः ब्युँताउने। यस पटक अमेरिकी सेनाले इरानका बाँकी रहेका परमाणु ऊर्जा केन्द्र, क्षेप्यास्त्र डिपो र इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (IRGC) का रणनीतिक मुख्यालयहरूलाई निशाना बनाउने सैन्य रणनीति (War Planning) पेन्टागनले तयार गरिसकेको छ।

​२. आर्थिक घाँटी थिच्ने नाकाबन्दी (Choking the Economy): अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोका अनुसार हाल अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमा लगाएको कडा जलसेनाको घेराबन्दी (Naval Blockade) लाई अझै कडा बनाइनेछ। इरानको तेल, ग्यास र पेट्रोकेमिकल निर्यातमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगाएर इरानी अर्थतन्त्रलाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्ने अमेरिकाको नीति छ। ट्रम्पले स्पष्ट भन्नुभएको छ— “जबसम्म सम्झौतामा हस्ताक्षर र प्रमाणीकरण हुँदैन, तबसम्म अमेरिकी नौसेनाको घेराबन्दी पूर्ण रूपमा जारी रहनेछ।”

​६० दिने युद्धविराम र युरेनियमको विवाद

​प्रस्तावित सम्झौताको मस्यौदा अनुसार पहिलो चरणमा ६० दिनको युद्धविराम (Ceasefire) लागू हुनेछ। यस अवधिमा इरानले 'स्ट्रेट अफ होर्मुज' (Strait of Hormuz) जलमार्गबाट समुद्री खानीहरू (Mines) हटाएर नि:शुल्क रूपमा विश्वका लागि खुला गर्नुपर्नेछ। बदलामा अमेरिकाले आफ्नो नौसैनिक घेराबन्दी खुकुलो पार्दै इरानलाई तेल बेच्ने अनुमति र केही रोक्का गरिएका रकमहरू (Frozen Assets) फुकुवा गर्नेछ।

​तर, मुख्य विवाद इरानको संवर्धित युरेनियम (Highly Enriched Uranium) को भण्डारलाई लिएर भएको छ। अमेरिकाले इरानसँग भएको ६० प्रतिशत शुद्धताको करिब ४४० केजी युरेनियम तेस्रो देशमा पठाउन वा नष्ट गर्न माग गरेको छ। ह्वाइट हाउसका एक उच्च अधिकारीले कडा भाषामा भनेका छन्— “No dust, no dollars. यदि इरानले युरेनियम सुम्पिँदैन भने उसले एक डलर पनि पाउने छैन।”

​Important Highlights (मुख्य बुँदाहरू):

• ​ट्रम्पको चेतावनी: इरानसँगको शान्ति सम्झौता सफल नभए अमेरिकाले सैन्य र आर्थिक रूपमा 'अर्को कठोर बाटो' अपनाउने।
• ​घेराबन्दी जारी रहने: सम्झौतामा अन्तिम हस्ताक्षर नभएसम्म इरानी बन्दरगाहहरूमा अमेरिकी नौसेनाको नाकाबन्दी पूर्ण रूपमा लागू रहने।
• ​६० दिने युद्धविराम प्रस्ताव: कतार र पाकिस्तानको मध्यस्थतामा ६० दिनको अस्थायी युद्धविराम र स्ट्रेट अफ होर्मुज खुला गर्ने मस्यौदा तयार।
• ​युरेनियममा अडान: इरानले आफ्नो परमाणु हतियार बनाउन योग्य युरेनियम नष्ट गर्नुपर्ने अमेरिकी सर्त, इरानभित्र मतभेद।
• ​इजरायलको समर्थन: इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहु र ट्रम्पबीच छलफल; इरानको परमाणु खतरा पूर्ण रूपमा निर्मूल पार्नुपर्ने इजरायलको अडान।

​निष्कर्ष

​डोनाल्ड ट्रम्पले ओबामाकालीन इरान सम्झौतालाई 'इतिहासकै सबैभन्दा खराब सम्झौता' भन्दै खारेज गरेका थिए। त्यसैले यस पटक उनी इरानलाई कुनै पनि हालतमा सहज रूपमा छोड्ने पक्षमा छैनन्। कतार, पाकिस्तान र टर्कीको कूटनीतिक दबाबका कारण इरान वार्ताको टेबुलमा आए पनि ह्वाइट हाउसको यो 'Plan B' को धम्कीले इरानमाथि ठूलो मनोवैज्ञानिक दबाब सिर्जना गरेको छ। आगामी केही दिन मध्यपूर्वमा शान्ति स्थापना हुनेछ वा पुनः भीषण युद्ध भड्किनेछ भन्ने कुराको फैसला गर्ने निर्णायक समय हुनेछ।