व्यापारिक सम्झौताको दाबी गर्दै चीनबाट फर्किए ट्रम्प: इरान संकट र ताइवान मुद्दामा भने कूटनीतिक अन्योल कायमै

 

व्यापारिक सम्झौताको दाबी गर्दै चीनबाट फर्किए ट्रम्प: इरान संकट र ताइवान मुद्दामा भने कूटनीतिक अन्योल कायमै

सी-ट्रम्प बेइजिङ शिखर वार्ताको पटाक्षेप: ट्रम्पद्वारा अर्बौँ डलरको 'डिल' भएको दाबी, रणनीतिक मुद्दामा भने दुवै देश अलमलमा

बेइजिङ/वासिङ्टन ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प चीनको आफ्नो बहुप्रतीक्षित राजकीय भ्रमण सम्पन्न गरी स्वदेश फर्कनुभएको छ। भ्रमणका क्रममा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङसँग भएका व्यापारिक तथा आर्थिक कुराकानीलाई लिएर ट्रम्पले ठुला सम्झौताहरू (Deals) भएको दाबी गर्नुभएको छ। तर, वर्तमान विश्व राजनीतिको मुख्य केन्द्रमा रहेका इरान युद्ध, हर्मुज जलसन्धिको गतिरोध र ताइवानको सुरक्षा मामिलामा भने यो भ्रमणले कुनै स्पष्ट मार्गचित्र (Clarity) दिन सकेन।

​चीन छाड्नुअघि पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्नो भ्रमण "अविश्वसनीय रूपमा फलदायी" रहेको र चीनले अमेरिकी सामान खरिद बढाउने विषयमा ठुलो प्रतिबद्धता जनाएको उल्लेख गर्नुभयो। विशेष गरी चिनियाँ बजारमा अमेरिकी कृषि उपज, ऊर्जा र बोइङ विमानको आयात बढाउने विषयमा छलफल भएको अमेरिकी पक्षको दाबी छ।

​इरान र ताइवानमा कूटनीतिक कुहिरो:

व्यापारिक मुद्दामा सकारात्मक कुरा भए पनि दुई देशबीचको रणनीतिक खाडल भने अझै पुरिन सकेको छैन:

​१. इरान र तेल संकट: पश्चिम एसियामा जारी युद्ध र हर्मुज जलसन्धिको अवरोधलाई लिएर ट्रम्पले चीनसँग कडा सहयोगको अपेक्षा राख्नुभएको थियो। अमेरिकाले इरानी तेल किन्ने चिनियाँ कम्पनीहरूमाथि प्रतिबन्ध लगाउने घोषणा गरिसकेको पृष्ठभूमिमा यो वार्ता भएको हो। ट्रम्पले इरानलाई दबाब दिन चीन सहमत भएको दाबी गरे पनि बेइजिङले भने आफ्नो ऊर्जा सुरक्षा र इरानसँगको परम्परागत सम्बन्धलाई ब्याकफुटमा राखेर कुनै सम्झौता नगर्ने संकेत दिएको छ।

​२. ताइवानको 'रेड लाइन': ताइवानको मुद्दामा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले ट्रम्पलाई निकै कडा र स्पष्ट शब्दमा चेतावनी दिनुभएको स्रोतहरूको दाबी छ। सीले ताइवान चीनको आन्तरिक मामिला र सबैभन्दा संवेदनशील 'रेड लाइन' भएको भन्दै अमेरिकाले त्यहाँ गरिरहेको हतियार बिक्री र कूटनीतिक हस्तक्षेप बन्द गर्नुपर्ने अडान दोहोर्‍याउनुभयो। अमेरिकी पक्षले 'एक चीन नीति' प्रति आफ्नो प्रतिबद्धता रहेको बताए पनि ताइवानको रक्षा गर्ने आफ्नो सङ्कल्पबाट पछि नहट्ने स्पष्ट पारेपछि यो विषय अझै अन्योलमै अड्किएको छ।

​विज्ञहरूको विश्लेषण:

अन्तर्राष्ट्रिय मामिलाका जानकारहरूका अनुसार, ट्रम्पको यो भ्रमण ठोस रणनीतिक सहमति (Strategic Breakthrough) भन्दा पनि आफ्ना मतदातालाई रिझाउने 'व्यापारिक विज्ञापन' मा बढी केन्द्रित देखियो। इरान र ताइवान जस्ता ज्वालामुखी बनिरहेका मुद्दाहरूमा दुवै महाशक्तिले आ–आफ्नो अडान नछोडेका कारण आगामी दिनमा अमेरिका–चीन सम्बन्ध कुन दिशामा जान्छ भन्ने कुरा अझै निश्चित हुन सकेको छैन।