माउन्टेन अफ वार: भारत-पाकिस्तान द्वन्द्वको सबैभन्दा घातक युद्धभूमि 'सियाचिन'

 

विश्वकै सबैभन्दा उच्च युद्धभूमि

Dalan News Bureau

​जहाँ दुश्मनको गोलीभन्दा बढी प्रकृतिको कठोरताले ज्यान लिन्छ, त्यो ठाउँ हो सियाचिन ग्लेशियर (Siachen Glacier)। 'माउन्टेन अफ वार' अर्थात् युद्धको पहाडका रूपमा चिनिने यो क्षेत्र भारत र पाकिस्तानबीचको सैन्य द्वन्द्वको सबैभन्दा घातक र निर्दयी युद्धक्षेत्र हो। समुद्री सतहदेखि करिब २०,००० फिटको उचाइमा अवस्थित यो हिमनदीमा विगत चार दशकदेखि दुवै देशका हजारौँ सैनिकहरू आमनेसामने छन्।

​दुश्मनभन्दा प्रकृतिको डर: जहाँ तापमान -५० डिग्री पुग्छ

​सियाचिनमा युद्धको परिभाषा अन्य क्षेत्रको भन्दा बिल्कुलै फरक छ। यहाँ हुने कुल हताहतीमध्ये ठूलो संख्या सैन्य मुठभेडका कारण नभई यहाँको घातक मौसमका कारण हुने गरेको छ। यो क्षेत्रमा सैनिकहरूले भोग्नुपर्ने मुख्य चुनौतीहरू यसप्रकार छन्:

• ​चरम चिसो: हिउँदमा यहाँको तापमान माइनस ५० डिग्री सेल्सियस (-50^\circ\text{C}) सम्म झर्छ, जसका कारण 'फ्रस्टबाइट' (अत्यधिक चिसोले शरीरका अंग गल्ने) र श्वासप्रश्वासमा गम्भीर समस्या आउँछ।
• ​हिमपहिरो (Avalanches): यहाँ कतिबेला विशाल हिमपहिरो आउँछ र सैन्य बंकरहरूलाई पुरिदिन्छ, कसैलाई थाहा हुन्न।
• ​अक्सिजनको अभाव: उच्च उचाइका कारण यहाँ हावामा अक्सिजनको मात्रा निकै कम हुन्छ, जसले गर्दा सैनिकहरूमा 'हाइपोक्सिया' र मानसिक तनावको जोखिम सधैँ रहन्छ।

​सन् १९८४ देखिको सैन्य गतिरोध

​यो द्वन्द्वको सुरुवात सन् १९८४ मा भारतले चलाएको 'अपरेशन मेघदूत' (Operation Meghdoot) बाट भएको थियो, जस अन्तर्गत भारतले रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिएका अधिकांश उच्च पहाडी चुचुराहरूमा आफ्नो नियन्त्रण कायम गर्‍यो। त्यसयता पाकिस्तानले पनि आफ्ना सैनिकहरूलाई त्यसको विपरित पहाडहरूमा तैनाथ गरेको छ। रणनीतिक र भू-राजनीतिक दृष्टिकोणले यो क्षेत्र दुवै देशका लागि प्रतिष्ठाको लडाइँ बनेको छ।

​संसारकै सबैभन्दा महँगो सैन्य अपरेसनमध्ये एक मानिने सियाचिन युद्धक्षेत्रमा दुवै देशले दैनिक करोडौँ रुपैयाँ खर्च गरिरहेका छन्। हतियार र राजनीतिक दाउपेचको बीचमा यो हिउँको पहाड आज पनि दुवैतर्फका कयौँ आमाका वीर छोराहरूको चिहान बनिरहेको छ, जसलाई इतिहासले 'विश्वको सबैभन्दा अग्लो युद्धभूमि' को रूपमा मात्र सम्झने गर्छ।