विशेष राजनीतिक विश्लेषण: रवि लामिछानेको ५ दिने दिल्ली भ्रमण र भाजपाको भव्य स्वागत— रास्वपाको शक्तिको कदर कि भारतको रणनीतिक बाध्यता?
विशेष राजनीतिक ब्यूरो / नयाँ दिल्ली–काठमाडौँ
नेपालको सत्ता राजनीतिमा नयाँ शक्तिका रूपमा स्थापित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछाने यतिबेला ५ दिने औपचारिक भ्रमणका लागि भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीमा हुनुहुन्छ। भारतीय सत्तारुढ दल 'भारतीय जनता पार्टी' (भाजपा) को निमन्त्रणामा दिल्ली पुग्नुभएका लामिछानेलाई भाजपा मुख्यालयमा गुलाफका फूलका पत्रहरू बर्साएर, परम्परागत नाचगानसहित जुन स्तरको भव्य र राजकीय स्वागत गरियो, त्यसले नेपाल र भारत दुवैतर्फ नयाँ तरंग र गम्भीर बहस छेडिदिएको छ।
विगतमा नेपालका स्थापित पुराना दलका शीर्ष नेताहरू जाँदा समेत नदेखिएको यो 'हाइ-प्रोफाइल' स्वागत र आज प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी, गृहमन्त्री अमित शाह तथा विदेशमन्त्री एस. जयशंकरसँग भएका शृङ्खलाबद्ध निर्णायक भेटवार्ताहरू के केवल रास्वपाको चुनावी जितको सम्मान मात्र हो वा यसका पछाडि नयाँ दिल्लीको कुनै रणनीतिक बाध्यता लुकेको छ?
पक्ष १: रास्वपाको शक्ति र राजनीतिक उदयको सम्मान
नयाँ दिल्लीले सधैँ नेपालको शक्ति केन्द्र र जनमतलाई सूक्ष्म रूपमा नियाल्ने गर्दछ।
- नयाँ राजनीतिक उदय: हालै सम्पन्न निर्वाचनमा रास्वपाले हासिल गरेको बलियो नतिजा र नेपाली राजनीतिमा स्थापित गरेको नयाँ आयामका कारण भारतले रवि लामिछानेलाई नेपालको भावी राजनीतिको मुख्य 'स्टेकहोल्डर' (मुख्य खेलाडी) का रूपमा स्वीकार गरेको छ।
- दुई तिहाइ नजिकको शक्ति र कूटनीतिक 'लविङ': रास्वपा र यसका साझेदारहरूको नयाँ राजनीतिक उदयलाई भारतले बधाई दिँदै नयाँ सरकारसँग कसिलो कूटनीतिक सम्बन्ध गाँस्न चाहेको सन्देश अमित शाह र नरेन्द्र मोदीको बधाई प्रेस नोटबाट प्रस्ट हुन्छ। भारतले यो जनमत र नयाँ पुस्ताको भावनालाई बेलैमा आफ्नो पक्षमा राख्न यो भव्य आतिथ्य सत्कार गरेको हो।
पक्ष २: छिमेकीहरूसँगको चिसो सम्बन्ध र भारतको भू-राजनीतिक 'बाध्यता'
रवि लामिछानेलाई दिल्लीले दिएको यो अतिरिक्त महत्त्व (Extra Weightage) को दोस्रो ठूलो कारण दक्षिण एसियामा भारतको कमजोर बन्दै गएको कूटनीतिक साख र बाध्यता पनि हो:
- छिमेकीहरूसँग बिग्रँदो सम्बन्ध: वर्तमान समयमा भारतको आफ्ना छिमेकीहरूसँगको सम्बन्ध इतिहासकै कमजोर मोडमा छ। माल्दिभ्समा 'इन्डिया आउट' नारासहित चीन पक्षधर सरकार छ, बंगलादेश र श्रीलंकामा राजनीतिक उथलपुथलपछि भारतको प्रभाव पहिले जस्तो छैन, र पाकिस्तान तथा चीनसँगको विवाद त जगजाहेरै छ। यस्तो अवस्थामा भारत आफ्ना बाँकी छिमेकी, विशेष गरी नेपाललाई कुनै पनि हालतमा टाढा राख्न चाहँदैन।
- 'बालेन फ्याक्टर' र काठमाडौँको दबाब: काठमाडौँमा रास्वपा सरकारको कडा राष्ट्रभक्तिको जग र सीमा विवाद (लिपुलेक-कालापानी) सम्बन्धी कूटनीतिक नोटका कारण नयाँ दिल्ली झस्किएको छ। काठमाडौँका कतिपय आक्रामक र पपुलिस्ट निर्णयहरूका कारण रनभुल्लमा परेको नयाँ दिल्लीले सरकारको वास्तविक सोच (Thinking) बुझ्न र नेपालसँगको बहुआयामिक विकास साझेदारीलाई सुरक्षित राख्नका लागि रवि लामिछानेलाई 'सद्भावना दूत' का रूपमा दिल्ली बोलाएर फकाउने नीति लिएको राजनीतिक विश्लेषकहरूको ठम्याइ छ।
कूटनीतिको नयाँ रूप: 'नेबरहुड फर्स्ट' को परीक्षा
भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले लामिछानेसँगको भेटपछि आफ्नो 'नेबरहुड फर्स्ट' (छिमेकी पहिलो) नीति अन्तर्गत नेपाल सधैँ प्राथमिकतामा रहेको र नयाँ सरकारसँग विकास र समृद्धिका लागि मिलेर काम गर्न निकै उत्साहित रहेको बताउनुभएको छ। यसले के देखाउँछ भने, दक्षिण एसियामा एक्लिँदै गएको भारतका लागि नेपालको नयाँ र शक्तिशाली राजनीतिक पुस्तालाई चिढ्याउनु आत्मघाती हुनेछ। त्यसैले यो भव्य स्वागत रास्वपाको शक्तिको कदर हुनुका साथै भारतको क्षेत्रीय कूटनीति जोगाउने रक्षात्मक 'बाध्यता' पनि हो।
No comments:
Post a Comment