भारतले नेपाली चिया निकासीमा लगायो आंशिक फुकुवा: उद्योगी भन्छन्– "अन्योल कायमै छ, तत्काल चिया पठाउँदैनौँ"
Dalan News Bureau जेठ ७ गते ।
नेपाली चिया निर्यातमा विगत १९ दिनदेखि भारतले लगाएको अघोषित नाकाबन्दी र कडाइ तत्कालका लागि केही खुकुलो भएको छ। गत मे १ (वैशाख १८ गते) देखि नेपाली चिया निर्यात ठप्प पारेको भारतीय पक्षले हिजो (मे २०) एक सूचना जारी गर्दै जाँचबुझमा केही लचकता अपनाउने संकेत दिएको हो। १९ दिनपछि निकासीको बाटो खुलेर तत्कालीन राहत मिले पनि यस वर्षभरि नै चिया उत्पादन र बिक्रीमा यसको गम्भीर असर पर्ने भन्दै नेपाली चिया उत्पादक, किसान र सरोकारवालाहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। उनीहरूले यस समस्याको दीर्घकालीन समाधान खोज्न सरकारसँग जोडदार माग गरेका छन्।
नौ वर्षदेखिको भारतीय 'टर्चर': सधैँ 'फस्ट फ्लस' मै किन हुन्छ अवरोध?
केन्द्रीय चिया सहकारी सङ्घका महासचिव रविन राईका अनुसार नेपाली चियामाथि भारतको यो कडाइ नयाँ भने होइन। सन् २०१७ देखि सुरु भएको यो क्रम करिब नौ वर्षयता लगातार जारी छ। भारतले सन् २०१७, २०१८, २०२०, २०२१, २०२२, २०२४, २०२५ र अहिले २०२६ को मे महिनामा पनि नेपाली चिया निकासीमा कडा बन्देज लगाएको छ। हरेक पटक नेपाली चियाको उच्च गुणस्तर र स्वादसँग डराएर भारतीय पक्षले गुणस्तरको प्रमाणपत्र अनिवार्य गर्ने र उतै परीक्षण गर्ने बहानामा नेपाली चिया रोक्ने गरेको छ।
विशेष गरी वर्षकै सबैभन्दा उत्कृष्ट र महँगो मानिने ‘फस्ट फ्लस’ (पहिलो टिपाइ) को चिया बजारमा आउने बेलै पारेर भारतले अवरोध सिर्जना गर्ने गरेको छ। यस पटक १९ दिनसम्म चिया निर्यात हुन नसक्दा हरियो पत्तीको मूल्य घटेर साना किसानहरू ठूलो मारमा परेका छन्। निवर्तमान नगरप्रमुख रणबहादुर राईका अनुसार विगतमा यस्तो समस्या आउनासाथ सरकार र दूतावासमार्फत २४ घण्टाभित्र निकास निकालिन्थ्यो, तर यस पटक १९ दिनसम्म नेपाली चिया सड्ने अवस्थामा पुग्दा पनि सङ्घीय सरकारले ठोस पहल गर्न नसक्नु दुखद हो।
भारतीय टी बोर्डको नयाँ नीति र नेपाली भन्सारको अन्योल
पछिल्लो पटक भारतीय टी बोर्डले सूचना जारी गर्दै भारतबाहिरबाट आउने चियालाई भन्सारको जोखिम व्यवस्थापन अनुसार मात्र जाँच गर्ने र घरेलु बिक्रीका लागि आउने चियालाई अर्को निर्देशन नआउन्जेल प्रयोगशाला परीक्षण नगर्ने जनाएको छ। साथै, प्रयोगशाला परीक्षण गर्नै परे पनि नमुना लिएको ५ दिनभित्र प्रतिवेदन दिने भनिएको छ।
तर, विडम्बना के छ भने यो कुराको आधिकारिक जानकारी नेपालको काँकडभिट्टास्थित मेची भन्सार कार्यालय र नेपाली चिया व्यवसायीलाई अझै आइसकेको छैन। मेची भन्सारका सूचना अधिकारी ईश्वरकुमार हुमगाईंले भारतको पानीट्याङ्की कस्टमबाट अहिलेसम्म कुनै औपचारिक पत्र नआएको बताएका छन्।
पाँच दिनसम्म चिया नपठाउने उद्योगीहरूको निर्णय
पटक-पटकको धोका र अन्योलका कारण नेपाली उद्योगीहरूले तत्कालै तयारी चिया भारत नपठाउने घोषणा गरेका छन्। सूर्योदय टी प्रोड्युसर्स एसोसिएसनका महासचिव गोपाल कट्टेलका अनुसार अवस्था अझै स्पष्ट नभएकाले सोमबारसम्म चिया रोकिनेछ। "अहिले परीक्षणका लागि आज एक गाडी चिया मात्र पठाइएको छ, त्यसको अवस्था हेरेर मात्र अरू चिया पठाउने वा नपठाउने निर्णय गर्छौँ," कट्टेलले भने। केही दिनअघि चिया उद्योगीको टोलीले काठमाडौँ पुगेर प्रधानमन्त्री र मन्त्रीहरूलाई गुहारे पनि सरकारबाट कुनै दीर्घकालीन नीति आउन सकेको छैन।
Important Highlights (मुख्य बुँदाहरू):
- १९ दिनपछि निकास: मे १ देखि रोकिएको नेपाली चियाको निर्यात भारतले मे २० मा सूचना जारी गर्दै केही खुकुलो बनायो।
- ९ वर्षदेखिको सास्ती: सन् २०१७ देखि हरेक वर्ष ‘फस्ट फ्लस’ चिया बजारमा आउने मे महिनामै भारतले नेपाली चिया रोक्ने गरेको खुलासा।
- ५ दिनको 'वेट एन्ड वाच': सूर्योदय टी प्रोड्युसर्स एसोसिएसनले भारतीय भन्सारको व्यवहार बुझ्न सोमबारसम्मका लागि चिया निर्यात रोकेर आज परीक्षणका लागि १ गाडी मात्र पठायो।
- २.५ अर्बको चिया निर्यात: चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चैत मसान्तसम्म मेची भन्सारबाट मात्रै २ अर्ब ५८ करोड ८५ लाख रुपैयाँ बराबरको (करिब ९९ लाख किलो) चिया निर्यात भइसकेको छ।
- सरकारी ल्याबको मान्यता माग: नेपालको खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागको ल्याब रिपोर्टलाई भारतले मान्यता दिनुपर्ने कुरालाई सरकारले एजेन्डा बनाउनुपर्ने सरोकारवालाको सुझाव।
निष्कर्ष र विकल्प
नेपालमा उत्पादन हुने कुल चियाको ८० प्रतिशत हिस्सा भारतमै निर्यात हुने गर्दछ। एउटै देशमाथिको यो अत्यधिक निर्भरता नै नेपाली चिया क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी बनेको छ। यसको दीर्घकालीन समाधानका लागि नेपाल सरकारले भारतसँग बलियो कुटनीतिक संवाद गरी नेपालकै गुणस्तर प्रमाणपत्रलाई मान्यता दिलाउन दबाब दिनुपर्छ। अर्कोतर्फ, नेपाली चियालाई पूर्ण रूपमा अर्गानिक (Organic) बनाई तेस्रो मुलुक (युरोप र अमेरिका) को बजारमा सिधै पुर्याउने विकल्पको खोजी उद्योगी र सरकार मिलेर तत्कालै नगर्ने हो भने नेपाली चिया किसानहरूको भविष्य सधैँ यसै गरी दाउमा परिरहनेछ।
No comments:
Post a Comment